COVID-19 en trombose

 

  • COVID-19 patiënten hebben verhoogde kans op trombotische complicatie op de afdeling, maar vooral op de Intensive Care (IC)
  • Optreden van coagulopathie is geassocieerd met trombotische complicaties en overlijden

Meerdere mogelijkheden rol COVID-19 bij coagulopathie

  • Direct effect van virus op de een of meerdere componenten van hemostase?
  • Door stimuleren van het afweersysteem?
  • Door effect van virus op endotheel?

Medicamenteuze adviezen ter preventie van trombose (Leidraad-coagulopathie en NHG-leidraad stollingsafwijkingen bij COVID-19):

  • Op de IC: dubbele dosis tromboseprofylaxe per dag, tenzij creatinineklaring<30 ml/min en/of bloedingsneiging, zoals trombopenie (< 30x 10.9/l)
  • Op de afdeling: iedereen standaard tromboseprofylaxe (ongeacht Padua-score)
  • Thuis: geen tromboseprofylaxe, tenzij patiënt
    • bedlegerig én
    • hoge kans op trombose, zoals eerder VTE of actieve maligniteit

Bovenstaande adviezen uiteraard alleen bij patiënten zonder therapeutische antistolling!

Niet medicamenteuze adviezen van de Leidraad

  • Adviseer patiënten die bedlegerig zijn door COVID-19 om toch regelmatig even te bewegen, bijvoorbeeld door 2-3 keer per dag 5-10 minuten uit bed te komen.

 

Bij systemische infecties kan er activatie van de stolling optreden, die kan variëren van mild tot ernstig.

Ook bij patiënten met COVID-19 (met name op de intensive care) kan er activatie van de stolling optreden (1). Dit kan bij intensive care patiënten gepaard gaan met trombotische complicaties, meestal een longembolie en soms een herseninfarct. Deze trombotische complicaties zijn gecorreleerd met een hoger risico op overlijden (2).

Mogelijk is er een hogere incidentie van diep veneuze trombose (DVT) en longembolieën bij patiënten met een ernstige COVID-19 ten opzichte van patiënten met andere ernstige infectieziekten (3). Uit Nederlands onderzoek is gebleken dat de cumulatieve incidentie van trombose complicaties bij patiënten op de intensive care 49% was na gemiddeld 14 dagen, terwijl deze bij patiënten op een gewone ziekenhuisafdeling maar 3% was. Dit laatste percentage is hoger dan gebruikelijk bij opgenomen patiënten: gemiddeld 0,4%-0,8% (4). Het is aannemelijk dat de incidentie op trombose bij patiënten met een (een hoge verdenking op) COVID-19 buiten het ziekenhuis lager ligt, omdat patiënten thuis mobieler en minder bedlegerig zijn (5).

Literatuur

  1. Thachil J, Tang N, Gando S, Falanga A, Cattaneo M, Levi M, Clark C, Iba T. ISTH interim guidance on recognition and management of coagulopathy in COVID-19. J Thromb Haemost. 2020 May;18(5):1023-1026.
  2. Klok FA, Kruip MJHA, van der Meer NJM, Arbous MS, Gommers D, Kant KM, Kaptein FHJ, van Paassen J, Stals MAM, Huisman MV, Endeman H. Confirmation of the high cumulative incidence of thrombotic complications in critically ill ICU patients with COVID-19: An updated analysis. Thromb Res. 2020 Apr 30. doi: 10.1016/j.thromres.2020.04.041
  3. Leidraad COVID-19 coagulopathie, NIV 2020. www.internisten.nl
  4. Kahn SR, Lim W, Dunn AS, Cushman M, Dentali F, Akl EA, Cook DJ, Balekian AA, Klein RC, Le H, Schulman S, Murad MH. Prevention of VTE in nonsurgical patients: Antithrombotic Therapy and Prevention of Thrombosis, 9th ed: American College of Chest Physicians Evidence-Based Clinical Practice Guidelines. Chest. 2012 Feb;141(2 Suppl):e195S-e226S.
  5. Middeldorp S, Coppens M, van Haaps TF, Foppen M, Vlaar AP, Müller MCA, Bouman CCS, Beenen LFM, Kootte RS, Heijmans J, Smits LP, Bonta PI, van Es N. Incidence of venous thromboembolism in hospitalized patients with COVID-19. J Thromb Haemost. 2020 May 5. doi: 10.1111/jth.14888